Temel Kavramlar ve Sayılar

Kesirlerde Sıralama ve Karşılaştırma

TYTALESKPSS10 dakikalık okuma

Kesirlerde sıralama ve karşılaştırma: farklı uzunluktaki blokları küçükten büyüğe dizen öğrenci

İki kesirden hangisinin büyük olduğunu söylemek, tam sayılardaki kadar kolay değildir: sekizde beş mi büyük, on birde yedi mi? Bu yazıda kesirleri karşılaştırmanın yedi yolunu, hangi durumda hangisinin en kısa olduğunu, negatif kesirlerde sıranın nasıl döndüğünü, pay ve paydaya aynı sayı eklenince kesrin nasıl değiştiğini ve iki kesrin arasına yeni bir kesir yerleştirmeyi çözümlü örneklerle ele alıyoruz.


Kesirleri karşılaştırmak neden zordur?

Önce şunları bil

Bu yazıyı daha rahat anlamak için kesir kavramını, denk kesirleri ve EKOK'u biliyor olman yeterli.

Kesirlerin temeli için Kesirler Konu Anlatımı PDF yazısına göz at.

Bir kesrin büyüklüğü iki sayıya birden bağlıdır: pay büyüdükçe kesir büyür, payda büyüdükçe kesir küçülür. İki kesrin hem payı hem paydası farklıysa bu iki etki birbirine karışır ve sadece sayılara bakarak karar vermek zorlaşır. Bu yüzden karşılaştırmanın özü, iki kesri ortak bir dile getirmektir: ya aynı paydaya, ya aynı paya, ya da ortak bir referansa.

Dikkat

Tek bir sayıya bakarak karar veren kısa yollar yanıltır.

"Payı büyük olan büyüktür" kuralı yanlıştır: 3>2 ama 310<23 dir.

"Paydası küçük olan büyüktür" kuralı da tek başına yanlıştır: 3<4 ama 13<34 tür.

Aşağıdaki yöntemlerde aksi söylenmedikçe kesirler pozitiftir. Negatif kesirler ayrı bir bölümde ele alınıyor.

Paydalar eşitse ya da paylar eşitse

Paydalar eşitse payı büyük olan kesir büyüktür. Bütün aynı sayıda eş parçaya bölünmüştür; daha çok parça alan daha büyük pay alır: 59>49. Paylar eşitse paydası küçük olan kesir büyüktür. Aynı sayıda parça alınmıştır ama parçaların büyüklüğü paydaya bağlıdır; bütünü az parçaya bölmek büyük parça verir: 47>49.
Hap bilgi

Paydalar eşitse payı büyük olan, paylar eşitse paydası küçük olan kesir büyüktür.

Bu iki kural pozitif kesirler içindir.

Ortak paydaya getirme

Paydalar farklıysa kesirler genişletilerek aynı paydaya getirilir. Ortak payda olarak paydaların EKOK'u seçilirse sayılar olabildiğince küçük kalır. Paydalar eşitlenince paylar karşılaştırılır.

Örnek

56, 79 ve 1112 kesirleri verilsin.

Küçükten büyüğe sıralayalım.

Paydaların EKOK'u: EKOK(6,9,12)=36.

Genişletelim: 3036, 2836, 3336.

Payları karşılaştıralım: 28<30<33.

Sıralama: 79<56<1112.

EKOK'un nasıl bulunduğu için EBOB ve EKOK Konu Anlatımı PDF yazısına bakabilirsin.

Ortak paya getirme

Paylar küçük, paydalar büyükse paylar eşitlenir. Bu yöntem, paydaların EKOK'u çok büyük çıktığında işi hızlandırır.

Örnek

49, 613 ve 1225 kesirleri verilsin.

Küçükten büyüğe sıralayalım.

Payların EKOK'u 12. Genişletelim: 49=1227 ve 613=1226; üçüncüsü zaten 1225.

Paylar eşit; paydası küçük olan büyüktür: 25<26<27.

Sıralama: 49<613<1225.

Aynı soruyu ortak paydayla çözmek için 9, 13 ve 25 in EKOK'u olan 2925 i kullanmak gerekirdi. Ortak pay yöntemi burada çok daha kısadır ve büyük sayılarla uğraşmayı gerektirmez.

Çapraz çarpım

İki kesri karşılaştırmanın en hızlı yolu çapraz çarpımdır. b ve d pozitifken:

ab<cd ancak ve ancak a·d<b·c

Neden işe yaradığını görmek için iki kesri b·d paydasına getirmek yeter: a·db·d ile b·cb·d. Paydalar eşit olduğu için yalnızca paylar karşılaştırılır.

Örnek

58 ile 711 verilsin.

Hangisinin büyük olduğunu bulalım.

Çapraz çarpımlar: 5·11=55 ve 8·7=56.

55<56 olduğu için 58<711.

Dikkat

Çapraz çarpım paydaların pozitif olmasını gerektirir.

Paydalardan biri negatifse eşitsizliğin yönü değişebilir. Bu yüzden önce eksi işaretini kesrin önüne ya da paya taşı, paydaları pozitif yap.

Referans kesirle karşılaştırma

Bazen iki kesri doğrudan karşılaştırmak yerine ikisini de tanıdık bir sayıyla, örneğin 12 ya da 1 ile karşılaştırmak yeter. Biri referansın altında, diğeri üstündeyse sıralama hesapsız ortaya çıkar. Bu, seçenekli sorularda zaman kazandıran bir ilk kontroldür.

Yarımla karşılaştırma

Bir kesrin payının iki katı paydadan küçükse kesir 12 den küçüktür, büyükse 12 den büyüktür.

Örnek

511 ile 712 verilsin.

Hangisinin büyük olduğunu bulalım.

511: 2·5=10<11, yani yarımdan küçük.

712: 2·7=14>12, yani yarımdan büyük.

Sonuç: 511<12<712.

Bire olan uzaklık

Pay ile payda arasındaki fark aynı olan kesirlerde kesirlerin 1 e uzaklığına bakılır.

Örnek

20242025 ile 20252026 verilsin.

Hangisinin büyük olduğunu bulalım.

20242025=112025 ve 20252026=112026.

12026<12025 olduğu için 1 den daha az çıkarılan büyüktür.

Sonuç: 20242025<20252026.

Örnek

97 ile 1311 verilsin.

Hangisinin büyük olduğunu bulalım.

İkisi de 1 den büyük: 97=1+27 ve 1311=1+211.

27>211 olduğu için 97>1311.

Pay ve paydaya aynı sayıyı eklemek

Pozitif bir kesrin hem payına hem paydasına aynı pozitif sayı eklenirse kesir 1 e yaklaşır:

  • Kesir 1 den küçükse büyür: 35<46<57.
  • Kesir 1 den büyükse küçülür: 75>86>97.
  • Kesir 1 e eşitse değişmez.

Nedeni çapraz çarpımda görülür. a, b ve k pozitifken ab ile a+kb+k yı karşılaştıralım: a·(b+k)=ab+ak ve b·(a+k)=ab+bk. Fark yalnızca ak ile bk arasındadır; a<b ise ak<bk olur ve yeni kesir büyüktür.

Örnek

35, 1315 ve 2325 kesirleri verilsin.

Küçükten büyüğe sıralayalım.

Her kesir bir öncekinin payına ve paydasına 10 eklenerek elde edilmiş.

Kesirler 1 den küçük olduğu için her adımda büyür.

Sıralama: 35<1315<2325. Kontrol: 0,6, yaklaşık 0,867 ve 0,92.

Ondalığa çevirme

Kesirleri ondalık sayıya çevirmek her zaman işe yarayan ama bazen uzun süren bir yoldur. Paydalar 2, 4, 5, 8, 10 gibi kolay sayılarsa ya da kesirler ondalık sayılarla birlikte sıralanacaksa en pratik yol budur.

Örnek

38, 0,4 ve 720 verilsin.

Küçükten büyüğe sıralayalım.

Ondalığa çevirelim: 38=0,375 ve 720=0,35.

Karşılaştıralım: 0,35<0,375<0,4.

Sıralama: 720<38<0,4.

Dikkat

Yakın kesirlerde yeterli basamak kullan.

Ondalık değerler ilk iki basamakta aynı çıkıyorsa bir basamak daha hesapla ya da çapraz çarpıma geç. Yuvarlanmış değerler yanlış sıralamaya götürebilir.

Negatif kesirleri sıralama

Negatif kesirlerde önce işaretler bir kenara bırakılıp kesirler pozitifmiş gibi sıralanır, sonra sıra ters çevrilir. Sayı doğrusunda sıfırdan uzak olan negatif sayı daha küçüktür.

Örnek

35, 23 ve 58 verilsin.

Küçükten büyüğe sıralayalım.

Mutlak değerleri ortak paydaya getirelim; EKOK(5,3,8)=120: 72120, 80120, 75120.

Mutlak değerlerin sırası: 35<58<23.

Negatiflerde sıra ters döner: 23<58<35.

Pozitif ve negatif kesirler birlikte verildiyse iş kolaydır: her negatif kesir, her pozitif kesirden küçüktür.

İki kesir arasına kesir yerleştirmek

İki farklı kesir ne kadar yakın olursa olsun, aralarında her zaman başka bir kesir vardır. Bu yüzden iki kesir arasında sonsuz sayıda kesir bulunur. Arada kalan bir kesri bulmanın iki kolay yolu vardır.

Genişleterek

Örnek

13 ile 12 verilsin.

Aralarında bir kesir bulalım.

Ortak paydaya getirelim: 26 ve 36. Arada paydası 6 olan bir kesir yok.

Bir kez daha genişletelim: 412 ve 612.

Arada 512 var: 13<512<12.

Payları ve paydaları toplayarak

Paydaları pozitif iki kesirde ab<cd ise paylar ve paydalar ayrı ayrı toplanarak elde edilen a+cb+d kesri her zaman ikisinin arasındadır. Örneğin 13 ile 12 arasında 1+13+2=25 vardır.

Dikkat

Bu yöntem toplama işlemi değildir.

25, iki kesrin toplamı değil, aralarında kalan bir kesirdir. Kesirlerin toplamı 13+12=56 tir.

Sayı doğrusunda karşılaştırma

Sayı doğrusu, iki kesrin hangisinin büyük olduğunu gözle görmenin yoludur. 0 ile 1 arası ortak paydanın gösterdiği sayıda eş parçaya bölünür ve her kesir kendi yerine konur; sağdaki kesir büyüktür.

Örnek

23 ile 35 verilsin.

Sayı doğrusunda yerlerini karşılaştıralım.

Ortak payda 15: 23=1015 ve 35=915.

0 ile 1 arası 15 eş parçaya bölünürse 23 onuncu, 35 dokuzuncu çizgidedir.

23 daha sağda olduğu için büyüktür. Aralarındaki uzaklık 115 dir.

Sayı doğrusu ayrıca bir kesrin tersiyle ilişkisini de gösterir: 0 ile 1 arasındaki pozitif bir kesrin tersi her zaman 1 den büyüktür. 35<1 iken 53>1 dir.

Kuvvet ve kök alınca sıra

0 ile 1 arasındaki bir kesrin karesi kendisinden küçük, karekökü ise kendisinden büyüktür. Bir kesir kendisiyle çarpıldığında, 1 den küçük bir sayıyla çarpılmış olur ve küçülür.

Örnek

x=49 olsun.

x2, x ve x i sıralayalım.

x2=1681 ve x=23.

Ortak paydayla karşılaştıralım: 1681, 3681, 5481.

Sıralama: x2<x<x, yani 1681<49<23.

Kesir 1 den büyükse sıra tersine döner: karesi büyür, karekökü küçülür. 94 için kare 8116, karekök 32 tür ve 32<94<8116 olur.

Beş kesri birden sıralamak

Kesir sayısı arttıkça tek bir yöntemde ısrar etmek yerine yöntemleri birleştirmek işi kısaltır. Önce referans bir sayıyla kesirleri gruplara ayır, sonra her grubun içinde çapraz çarpım ya da ondalık değer kullan.

Örnek

37, 512, 49, 715 ve 25 kesirleri verilsin.

Küçükten büyüğe sıralayalım.

Önce yarımla karşılaştıralım: her birinde payın iki katı paydadan küçük, yani hepsi yarımdan küçük. Referans burada ayırmıyor.

Bu durumda ondalık değerlere geçelim: yaklaşık 0,429, 0,417, 0,444, 0,467 ve 0,4.

Sıralama: 25<512<37<49<715.

Kontrol için komşu iki kesir çapraz çarpımla karşılaştırılabilir: 37 ile 49 için 27<28.

Dikkat

Birbirine çok yakın kesirlerde ondalık değerleri üç basamakla hesapla.

37 ile 512 iki basamakta 0,43 ve 0,42 görünür; fark ancak dikkatli yuvarlamayla güvenilir olur. Emin olamadığında çapraz çarpıma dön.

Günlük hayatta karşılaştırma

Kesirleri karşılaştırmak yalnızca bir sınav becerisi değildir. İki indirimden hangisinin daha avantajlı olduğu, iki sınıftan hangisinin daha başarılı olduğu gibi sorular aslında birer kesir karşılaştırmasıdır.

Örnek

Bir mağaza ürünlerde 38 indirim, başka bir mağaza yüzde 35 indirim uyguluyor.

Hangi indirim daha büyüktür?

38=0,375, yani yüzde 37,5.

Yüzde 37,5, yüzde 35 ten büyük olduğu için ilk mağazanın indirimi daha büyüktür.

Örnek

Bir sınavda A sınıfında 25 öğrenciden 18 i, B sınıfında 30 öğrenciden 21 i başarılı olsun.

Hangi sınıfın başarı oranı daha yüksektir?

Oranlar: 1825 ve 2130.

Çapraz çarpım: 18·30=540 ve 25·21=525.

540>525 olduğu için A sınıfının oranı daha yüksektir: yüzde 72 ile yüzde 70.

Son örnekte başarılı öğrenci sayısı B sınıfında daha fazladır (21>18), ama oran A sınıfında daha yüksektir. Karşılaştırmada sayılar değil oranlar, yani kesirler esas alınır. Farklı büyüklükteki grupları karşılaştırırken bu ayrım, yanlış sonuca varmayı önler.

Harfli kesirleri karşılaştırmak

Kesirlerin payında ya da paydasında harf olduğunda da aynı kurallar işler; yalnızca harfin pozitif olup olmadığına dikkat etmek gerekir.

Örnek

x pozitif bir sayı olsun.

xx+1 ile x+1x+2 i karşılaştıralım.

İkinci kesir, birincinin payına ve paydasına 1 eklenerek elde edilmiştir.

Birinci kesir 1 den küçüktür, çünkü pay paydadan küçüktür. Pay ve paydaya aynı pozitif sayı eklenince 1 den küçük kesir büyür.

Sonuç: xx+1<x+1x+2. Kontrol: x=1 için 12<23.

Hangi yöntem ne zaman?

DurumEn kısa yol
Paydalar eşitPayları karşılaştır
Paylar eşitPaydası küçük olan büyük
Paylar küçük, paydalar büyükOrtak pay
İki kesirÇapraz çarpım
Pay ile payda farkı sabitBire olan uzaklık
Kesirler yarımın iki yanındaYarımla karşılaştır
Ondalık sayılarla karışıkOndalığa çevir

Birden fazla yöntem uygun olabilir; önemli olan hesabı en kısa tutan yolu seçmektir. Sonucu ikinci bir yöntemle kontrol etmek, sınavda yapılan sıralama hatalarını önler.

Sınavda kesirlerde sıralama

Sınavda nasıl çıkar

Temel düzeyde (TYT) bu konu kesirleri, ondalık sayıları ve köklü sayıları birlikte sıralama ya da iki kesir arasındaki kesirleri bulma biçiminde karşına çıkabilir.

ALES ve KPSS düzeyinde sıralama bilgisi sayısal akıl yürütme sorularında, seçenekler arasından en büyük ya da en küçük değeri bulmak için de gerekebilir.

Seçeneklerde kesirler, ondalık sayılar ve yüzdeler karışık verilmişse hepsini aynı biçime çevirmek ilk adımdır. Yüzdeyi paydası 100 olan kesir, ondalık sayıyı da paydası 10 un kuvveti olan kesir gibi düşünmek, farklı biçimleri tek bir dilde buluşturur.

Sıralama sorusunda seçeneklere bakmadan önce kesirlerin yapısına bak: paylar mı ortak, paydalar mı, pay ile payda farkı mı sabit? Yapıyı fark etmek, bazen hiç hesap yapmadan sıralamayı gösterir.

Sık yapılan hatalar

HataDoğrusu
Paydası büyük olanı büyük sanmak49<47
Negatiflerde sırayı çevirmemek23<35
Paydası negatifken çapraz çarpımÖnce paydayı pozitif yap
Yuvarlanmış ondalıkla sıralamakYeterli basamak kullan
a+cb+d yi toplam sanmakArada kalan kesirdir
Pay ve paydaya ekleme hep büyütür sanmak1 den büyükse küçülür

Bu hataların ortak noktası, kesrin büyüklüğünün pay ile paydanın birlikte belirlediği bir oran olduğunu unutmaktır. Emin olmadığında iki kesri çapraz çarpımla karşılaştırmak her zaman güvenilir bir kontroldür.

Hap bilgi özeti

  1. Paydalar eşitse payı büyük olan, paylar eşitse paydası küçük olan kesir büyüktür.

    Bu iki kural pozitif kesirler içindir.

Sık sorulanlar

Paydası büyük olan kesir büyük müdür?

Hayır. Paylar eşitse paydası büyük olan kesir küçüktür, çünkü bütün daha çok parçaya bölünmüş ve her parça küçülmüştür.

Kesirler en hızlı nasıl karşılaştırılır?

İki kesir için çapraz çarpım en hızlı yoldur. Paydalar pozitifken birinci kesrin payı ile ikincinin paydası, ikinci kesrin payı ile birincinin paydası çarpılıp karşılaştırılır.

Ortak pay yöntemi ne zaman kullanılır?

Paylar küçük, paydalar büyük olduğunda. Payları eşitlemek, büyük paydaların EKOK'unu bulmaktan daha kısa sürer.

İndirimler kesirle nasıl karşılaştırılır?

Kesir biçimindeki indirim ondalık sayıya ya da yüzdeye çevrilir. Örneğin sekizde üç indirim yüzde 37,5 eder ve yüzde 35 indirimden büyüktür.

Negatif kesirler nasıl sıralanır?

Önce işaretler yokmuş gibi sıralanır, sonra sıra ters çevrilir. Sıfırdan uzak olan negatif kesir daha küçüktür.

İki kesrin eşit olduğu nasıl anlaşılır?

Çapraz çarpımlar eşitse, paydalar pozitifken iki kesir eşittir. Örneğin dörtte üç ile sekizde altı için 3 çarpı 8 ile 4 çarpı 6 aynı sonucu verir.

İki kesir arasında kaç kesir vardır?

Sonsuz sayıda. İki kesir genişletilerek ya da payları ve paydaları ayrı ayrı toplanarak aralarında her zaman yeni bir kesir bulunabilir.

Kesirleri ondalığa çevirmek her zaman işe yarar mı?

Her zaman doğru sonuç verir ama bazen uzun sürer ve devirli ondalıklarda yuvarlama hatasına açıktır. Birbirine çok yakın kesirlerde çapraz çarpım daha güvenilirdir.

Pay ve paydaya aynı sayı eklenince kesir büyür mü?

Pozitif bir kesirde kesir 1 den küçükse büyür, 1 den büyükse küçülür. Kesir her durumda 1 e yaklaşır.

Kontrol listesi

0 / 10 tamamlandı

Bunlar da ilgini çekebilir

Bu yazıyı paylaş

WhatsAppX